Het volleybalveld: afmetingen, lijnen en zones

Een volleybalveld is overzichtelijk, maar elke lijn en elke meter heeft een functie. De afmetingen bepalen waar spelers mogen aanvallen, waar de opslag plaatsvindt en wanneer een bal in of uit is. Op deze pagina leest u hoe groot een volleybalveld is, welke lijnen en zones er zijn, hoe hoog het net hangt en waarin een beachvolleybalveld verschilt van een zaalveld.

De afmetingen van een volleybalveld

• Speelveld: 18 meter lang en 9 meter breed, verdeeld in twee helften van 9 bij 9 meter.
• Lijnen: 5 centimeter breed. Ze horen bij het veld, dus een bal op de lijn is in.
• Vrije zone: rondom het veld minimaal 3 meter vrije ruimte. Bij internationale wedstrijden is dat meer: 5 meter langs de zijlijnen en 6,5 meter achter de achterlijnen.
• Vrije hoogte: boven het veld moet voldoende ruimte zijn. Voor officiële internationale wedstrijden geldt een vrije hoogte van minimaal 12,5 meter, voor gewone competities minimaal 7 meter.

Ook buiten de lijnen mag gespeeld worden. Een speler mag een bal die buiten het veld terechtkomt nog spelen, zolang hij de grond niet heeft geraakt. Dat verklaart de spectaculaire reddingen in de vrije zone.

De lijnen en zones

Middenlijn

De middenlijn verdeelt het veld in twee gelijke helften en ligt recht onder het net. Een speler mag met zijn voet de middenlijn raken en er gedeeltelijk overheen komen, zolang een deel van de voet op of boven de lijn blijft en hij de tegenstander niet hindert.

Aanvalslijn en voorzone

Op 3 meter van de middenlijn ligt aan beide kanten de aanvalslijn. Het deel tussen de middenlijn en de aanvalslijn heet de voorzone. Achterspelers mogen niet vanuit de voorzone aanvallen boven de netrand. Ze moeten afspringen achter de aanvalslijn. Bij internationale wedstrijden wordt de aanvalslijn buiten het veld verlengd met een stippellijn, zodat die regel ook in de vrije zone duidelijk is.

Achterzone en servicezone

Achter de aanvalslijn ligt de achterzone. Achter de achterlijn bevindt zich de servicezone, die even breed is als het veld: 9 meter. De serveerder moet binnen die zone staan en mag de achterlijn niet raken op het moment dat hij de bal slaat.

Wisselzone

Tussen het verlengde van de aanvalslijn en de scorerstafel ligt de wisselzone. Daar vinden de wissels plaats. Libero-wissels gebeuren in een aparte vervangingszone langs de zijlijn.

De zes posities

Elke speelhelft is verdeeld in zes posities, genummerd tegen de klok in, beginnend rechtsachter:

1. Positie 1: rechtsachter, de plek van de serveerder.
2. Positie 2: rechtsvoor.
3. Positie 3: middenvoor.
4. Positie 4: linksvoor.
5. Positie 5: linksachter.
6. Positie 6: middenachter.

Op het moment van de opslag moeten spelers ten opzichte van elkaar in deze volgorde staan. Hoe die rotatie precies werkt, leest u op onze pagina over de spelregels.

Het net en de antennes

• Nethoogte mannen: 2,43 meter.
• Nethoogte vrouwen: 2,24 meter.
• Jeugd: voor jeugdteams hangt het net lager, afhankelijk van de leeftijdscategorie.
• Netafmetingen: het net is 1 meter hoog en 9,5 tot 10 meter lang, met een witte band aan de bovenkant.
• Antennes: twee rood-wit gestreepte staven boven de zijlijnen. De bal moet tussen de antennes over het net gaan.

De nethoogte wordt in het midden van het veld gemeten. Aan de zijkanten mag het net hooguit 2 centimeter hoger hangen dan de officiële hoogte.

De ondergrond

Zaalvolleybal wordt gespeeld op een vlakke, horizontale vloer van hout of kunststof. De vloer mag niet glad zijn en moet een lichte kleur hebben. Bij grote internationale toernooien wordt vaak een speciale sportvloer gelegd, met een andere kleur voor het speelveld en de vrije zone. Dat maakt het spel beter te volgen voor publiek en camera's.

Het beachvolleybalveld

• Afmetingen: 16 bij 8 meter, dus kleiner dan een zaalveld.
• Geen aanvalslijn: er is geen voorzone; iedereen mag overal aanvallen.
• Geen middenlijn: spelers mogen onder het net door het veld van de tegenstander in, zolang ze niet hinderen.
• Zand: minimaal 40 centimeter diep, fijn en zonder stenen.
• Lijnen: van stevig band, 5 tot 8 centimeter breed, vastgezet in het zand.
• Nethoogte: dezelfde als bij zaalvolleybal: 2,43 meter voor mannen en 2,24 meter voor vrouwen.

Een veld inrichten voor recreatief spel

Wilt u zelf een veld uitzetten in de tuin, op het strand of in een gymzaal? Dan hoeft het niet altijd officieel te zijn. Een kleiner veld van bijvoorbeeld 12 bij 6 meter werkt prima voor twee tegen twee of drie tegen drie. Zorg vooral voor genoeg ruimte rondom, een stevig gespannen net en lijnen die goed zichtbaar zijn. Meer over het benodigde materiaal leest u op onze pagina over volleybalmaterialen.

Veldjes voor de jeugd

Jonge spelers beginnen niet meteen op een volledig veld. In Nederland spelen kinderen CMV, Cool Moves Volley, op kleinere veldjes met een lager net. De jongste kinderen spelen bijvoorbeeld met twee of drie tegen twee of drie op een veldje van enkele meters breed. Naarmate ze ouder worden, worden het veld, het aantal spelers en de nethoogte stap voor stap groter, tot ze bij de oudere jeugd op het officiële veld van 18 bij 9 meter spelen. Zo leren kinderen de techniek in een omgeving die past bij hun lengte en kracht.

De zaal

Naast het veld zelf stelt volleybal eisen aan de zaal. Er moet voldoende licht zijn zonder dat spelers verblind worden, zeker omdat de bal vaak hoog wordt gespeeld. Obstakels zoals basketbalborden, ringen en lampen moeten hoog genoeg hangen of opzij worden gehaald. Ook de temperatuur speelt mee: een te koude zaal verhoogt de kans op blessures, een te warme zaal maakt het spel zwaar. Voor wedstrijden in de hogere competities stelt de Nevobo daarom minimale eisen aan de speelzaal.

Veelgemaakte fouten bij het uitzetten van een veld

• Het net te laag of te slap spannen, waardoor de bal anders reageert.
• Te weinig vrije ruimte laten, met kans op botsingen met muren of banken.
• Lijnen gebruiken die niet goed zichtbaar zijn, waardoor discussies ontstaan over in of uit.
• De antennes vergeten, zodat niet duidelijk is wanneer een bal buiten het net om gaat.
• Bij beachvolleybal te weinig zand of zand met stenen gebruiken, wat blessures kan veroorzaken.

Veelgestelde vragen

Hoe groot is een volleybalveld?

Een officieel zaalvolleybalveld is 18 bij 9 meter. Een beachvolleybalveld is 16 bij 8 meter.

Hoe hoog hangt het volleybalnet?

Voor mannen 2,43 meter en voor vrouwen 2,24 meter. Voor jeugdteams hangt het net lager.

Waarom ligt de aanvalslijn op 3 meter?

De aanvalslijn beperkt wat achterspelers aan het net mogen doen. Zo blijft er een balans tussen aanval en verdediging en spelen alle zes spelers een duidelijke rol.

Mag je buiten het veld spelen?

Ja. Een bal die buiten de lijnen komt, mag nog worden gespeeld zolang hij de grond niet raakt en niet buiten de antennes over het net is gegaan. Daarom zie je spelers vaak ver buiten het veld rennen om een bal te redden.